Warning: "continue" targeting switch is equivalent to "break". Did you mean to use "continue 2"? in /home/zobaczyc/domains/kreatywnosc.zobaczyc.org/public_html/wordpress/wp-content/plugins/siteorigin-panels/inc/styles-admin.php on line 392
person, process, product, place - Kreatywność

person, process, product, place

Twórczość jest to działalność przynosząca wytwory (dzieła sztuki, wynalazki, sposoby postrzegania świata, metody działania itp.) cechujące się nowością, posiadające pewną wartość (estetyczną, użytkową, etyczną, poznawczą bądź inną), przynajmniej dla samego podmiotu tworzenia.

//Krzysztof J. Szmidt

Jak ugryźć temat kreatywności?

Jest to zagadnienia o wiele bardziej złożone, niż mogłoby się wydawać, ale jednocześnie o wiele lepiej poznane niż się powszechnie uważa.

O ile przez całe stulecia istnienia cywilizacji nic znaczącego w dziedzinie rozumienia twórczości się nie działo, to w ostatnich latach przeprowadzono wiele badań i zagadnienie znacznie się skomplikowało. Badacze przyglądali się kreatywności  przez bardzo różne okulary, w zależności od tego z jakiej dziedziny sami się wywodzili. Dzięki ich ustaleniom możemy usystematyzować podstawowe pojęcia, ale też mamy niejaki bałagan, różnorodność i zamęt.

Pewnego dnia czterech ślepców spotkało słonia. Postanowili poznać go z bliska. Słyszeli wprawdzie już wcześniej, że słonie istnieją, ale słyszeć, a dotknąć, to nie to samo. Pierwszy ze ślepców trzymając słonia za nogę, rzecze do pozostałych:
– Hmm, słonie są jak pnie drzew: chropowate, okrągłe, wysokie...
– Nie zgodzę się. Słonie raczej są jak skały: twarde i ogromne – drugi ze ślepców obmacywał bok słonia i nabitego wcześniej guza na czole.
Trzeci ślepiec zamruczał, trzymając słonia za trąbę:
– Słonie, jeśli mogę się wtrącić, bardziej podobne są do węży niż skał czy drzew.
– Ja znalazłem słonia, który daje przyjemny powiew chłodu. Jest miękki i delikatny w dotyku – to mówiąc czwarty ślepiec nadstawiał się na kolejną porcję chłodu powstałą z ruchu słoniowego ucha.

Jaki jest słoń?

Moim zdaniem najciekawszą propozycją usystematyzowania zagadnienia kreatywności jest model 4P czyli czteroaspektowy paradygmat interpretacji twórczości.

Ten model uwzględnia to, że w zależności od orientacji teoretycznej i metodologicznej zagadnienie twórczości wygląda nieco inaczej. Tak jakby każdy z badaczy próbował badać słonia, jednak skupił się tylko na jednym jego fragmencie. Ten, który bada trąbę uzna, że słoń jest giętki i miękki. Inny, badający uszy uzna, że słoń jest płaski i cienki.

Jednak dopiero spojrzenie na słonia jako całość pozwoli odkryć jego prawdziwą formę.

W ramach modelu mówi się o czterech aspektach twórczości:

person - osoba twórcy - aspekt personologiczny

process - proces psychiczny - aspekt procesualny

product - wytwór - aspekt atrybutywny

place - otoczenie - aspekt stymulantów-inhibitorów

Produkt

Co sprawia, że dany produkt jest twórczy? Czy można ustalić obiektywne kryteria dzięki którym to rozstrzygniemy? Czy rzeczywiście coś jest nowe, użyteczne, wartościowe?

Andrzej Góralski określa, że “twórcze jest to co nowe i cenne”. Podobnie, choć nieco precyzyjniej, definiuje twórczy produkt Morris Stein “twórcze jest to, co nowe i użyteczne dla pewnej grupy osób w pewnym okresie”.

To podejście nie jest pozbawione wątpliwości. To, czy coś jest uznane za nowe lub użyteczne w dużej mierze zależy od uwarunkowań kulturowych i historycznych, więc ciężko uznać to kryterium za w pełni obiektywne. Nie szukając daleko, wiele dzieł, które teraz uznawane są za epokowe w czasie kiedy powstawały było zupełnie niezauważone lub wręcz deprecjonowane. Działo się tak m.in z twórczoscią Bacha czy Kopernika.

Próbując uniknąć dylematu wytworu dziś rozszerza się kryteria definiujące produkt twórczy na przykład o proces w którym powstał i reakcję odbiorcy. Jest to szczególnie ważne w świetle rozwijania kreatywności.

Spoglądanie na zagadnienie twórczości przez pryzmat produktu doprowadziło do definiowania jej przez pryzmat poziomów. Otóż produkt może być mniej lub bardziej twórczy, a nie tylko twórczy lub nie. Na tej podstawie rozróżniamy twórczość wybitną i codzienną, twórczość przez duże T i małe t, czy jak chce tego Józef Kozielecki twórczość transgresyjną.

Proces

Ten aspekt skupia się na tym, że do powstania twórczego produktu zawsze prowadzi twórczy proces. Badacze sprawdzają tutaj jakie procesy psychiczne, intelektualne czy charakterologiczne, ale także emocjonalne i motywacyjne stoją za powstaniem czegoś kreatywnego. W tym obszarze przeprowadzono wiele badań jednak nadal nikt nie potrafi jednoznacznie wskazać jak człowiek tworzy. Z tego powodu przyjmuje się, że nie ma jednego optymalnego rodzaju procesu twórczego, który doprowadzi do powstania twórczego produktu niezależnie od dziedziny. Co do jednego jednak badacze są zgodni - operacje umysłowe wykorzystywane w procesie twórczym są tymi samymi, które wykorzystuje się w innych procesach. Jest to bardzo istotny wniosek, bo w jego świetle każdy może być twórczy, bo każdy jest zdolny do przeprowadzania takich samych procesów umysłowych.

Na tej podstawie możemy także rozwijać i stymulować potencjał twórczy - wystarczy tylko ćwiczyć rozwiązywanie twórczych problemów, lub jak kto woli rozwiązywanie problemów w sposób twórczy.

Ważne w aspekcie procesu jest także to, by zaznaczyć, że każdy produkt twórczy powstał w efekcie procesu twórczego (nawet jeśli nie był on uświadomiony), natomiast nie każdy proces twórczy prowadzi do powstania twórczego produktu.

Osoba

Aspekt podmiotowy skupia się na poszukiwaniu cech, jakimi charakteryzują się osoby twórcze. Jacy są twórcy, jaką mają osobowość? Czy jest jeden zestaw cech wspólny dla wszystkich twórców? Sprawdzić to postanowili badacze z Berkley już w latach ‘60 XX wieku (IPAR). Na podstawie wyników z ich badań skonstruowano listę pewnych właściwości, które zdawały się powtarzać. Były to odwaga, otwartość, dociekliwość, niezależność, odpowiedzialność, zaangażowanie i wytrwałość. Na podstawie tych badań, a także licznych analiz biografii wybitnych twórców wydaje się, że możemy wskazać z pewnym prawdopodobieństwem jakie cechy będą sprzyjać postawie twórczej i osiąganiu twórczych efektów. Jeśli wiemy już jakie to są cechy możemy je stymulować i rozwijać.

Otoczenie

Żaden twórca nie działa w próżni. Roman Schultz stwierdził “działalność twórcza, podobnie jak inne formy ludzkiej aktywności, przebiega zawsze w określonych warunkach, w określonym kontekście, w określonym stanowisku.” Przez otoczenie rozumiemy ogół czynników wpływających na podejmowanie, treść, intensywność, przebieg i rezultat działań twórczych. Te czynniki materialne, społeczne czy kulturowe uwarunkowania w jakich przyszło twórcy wyrastać i tworzyć mają na niego wpływ, można wręcz powiedzieć, że kształtują. Ale twórca także może w pewnych okolicznościach wpłynąć na swoje otoczenie i poprzez swoje wybitne odkrycie przekształcić je.

Ważne dla tego aspektu jest zwrócenie uwagi na stymulatory - czyli czynniki stymulujące postawę twórczą, mające pozytywny wpływ na proces twórczy i prowadzące do powstania twórczych produktów oraz inhibitorów, które hamują twórczość.

Źródła

A.Góralski, Czymże jest twórczość?, w: Zadanie, metoda, rozwiązanie. Techniki twórczego myslenia, zb.2 red. idem, Warszawa: Wyd. Naukowo-Techniczne 1987.

M.J.Stein, Creativity and…

J.Kozielecki, Transgresja i kultura, Warszawa: Żak 1997.

R.Schultz, Twórczość - społeczne aspekty zjawiska, Warszawa: PWN 1990.

K.J. Szmidt, Pedagogika twórczości, Gdańsk: GWP 2007.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

sixteen + 8 =